1 Φεβρουαρίου
«ΤΡΥΦΟΥΝΙΤΣΑ»
& ΤΑ «ΤΡΥΦΟΥΝΙΑ»
Γεωργίου Μιχάλης 1-2-2010
Στη λαϊκή μας παράδοση ο Άγιος Τρύφωνας τιμάται κυρίως ως προστάτης της γεωργίας, ειδικότερα της αμπελουργίας και γενικότερα της βλάστησης.
Είναι λοιπόν ο κατεξοχήν Άγιος των αγροτών και οι παλιοί Ξανθογείτες αγρότες τον τιμούσαν δεόντως.
Την γιορτή του Αγίου Τρύφωνα την ονόμαζαν στα Ξανθόγεια «Τρυφουνίτσα»
Το πρωί της πρώτης του Φλεβάρη, γινόταν λειτουργία στην εκκλησία.
Μετά το σχόλασμα της εκκλησιάς ο παπάς με το αγίασμα περνούσε από όλα τα σπίτια και έκανε αγιασμό.
Με το τέλος του αγιασμού όλων των σπιτιών του χωριού, ο κάθε νοικοκύρης πήγαινε με τον αγιασμό που είχε προμηθευτεί και ράντιζε τα χωράφια του.
Πίστευαν ότι το αγιασμένο νερό θα βοηθούσε στην πολύ καλή σοδειά.
Αργότερα και μόλις άρχιζε να σουρουπώνει έβγαιναν στους δρόμους και τα σοκάκια των Ξανθογείων τα «Τρυφούνια».
Τα «Τρυφούνια» ήταν έθιμο καθαρά Ξανθογείτικο!! όσο και αν έψαξα να βρω κάτι παρόμοιο ανά την Ελλάδα δεν τα κατάφερα, ή ακόμη δεν έχει καταγραφεί από κάποιους το συγκεκριμένο δρώμενο.
Τα «Τρυφούνια» λοιπόν ήταν ένα είδος καρναβαλιών, έβαφαν το πρόσωπο τους και τα χέρια τους με κάρβουνο από τους φούρνους (κάθε σπίτι τότε είχε και τον φούρνο του) και τα τζάκια των Ξανθογείων, φορούσαν παλιά κουρελιασμένα ρούχα συνήθως σκούρα και ως προς το πλείστον μαύρα, άλλοι έβαζαν στο κεφάλι μια κατσαρόλα μαυρισμένη και κρατούσαν μια τσουγκράνα («γκριμπέντσε» το έλεγαν στα Ξανθόγεια) μπροστά από το πρόσωπο καλύπτοντας το, με αυτή που λανάριζαν το μαλλί των προβάτων,
Τα μικρά παιδιά τους αντίκριζαν με δέος, ακόμη και πολλοί μεγαλύτεροι στη θέα του «Τρυφουνιού» το έβαζαν στα πόδια.
Τα «τρυφούνια» όταν συναντούσαν κάποιον στον δρόμο, ορμούσαν κατά πάνω του, προσπαθώντας να τον τρομάξουν, και αν αυτός δεν τρόμαζε τον γρατζουνούσαν με την τσουγκράνα (γκριμπέντσε), αναγκάζοντας τον έτσι να το «βάλει στα πόδια».
Επισκέπτονταν δε και σπίτια, έμπαιναν μέσα «με το ζόρι» και τρόμαζαν τα παιδιά.
Ποιος από εμάς που ζήσαμε στα Ξανθόγεια προλάβαμε και βιώσαμε τα έθιμα αυτά δεν θυμάται το «Τρυφούνι» και τον φόβο που νοιώθαμε όταν έμπαιναν στο υπνοδωμάτιο μας;; Κουκουλωνόματαν γρήγορα-γρήγορα με τα σκεπάσματα μας για να μην μας ανακαλύψει, το φοβερό όμως «Τρυφούνι» προσπαθούσε να μας ξεσκεπάσει, και μας γρατζουνούσε με το «γκρέμπιν».
Τα καλύτερα κατά κοινή ομολογία «Τρυφούνια» μεταξύ άλλων ήταν ο μπάρμπα Στάθης Γεωργίου, η κυρά Φανή Μήτσκα, η γιαγιά Φρόσω Γιάντση, η θεία Ντόρα η Γκίνη, οι οποίοι κάθε χρόνο μεταμφιέζονταν και κάθε χρόνο ήταν και ποιο τρομακτικοί.
Όλο αυτό το δρώμενο είχε σχέση σίγουρα με το τέλος της βαρυχειμωνιάς, τον ερχομό της άνοιξης και με την έναρξη της βλάστησης, τον τελειωμό του κύκλου ζωής (διότι τον χειμώνα η γη ξεκουράζεται, είναι σε αδράνεια) και την έναρξη νέου.
Τα «Τρυφούνια» προσπαθούν να τρομάξουν και να διώξουν κάθε τι κακό από το χωριό και να ξυπνήσουν τη γη που κοιμάται.
Και δεν είναι πιστεύω τυχαίο ότι είναι έθιμο του συγκεκριμένου μήνα. Λένε ότι ο μήνας λέγεται Φλεβάρης, γιατί ανοίγει τις φλέβες της γης που είναι γεμάτη νερό.
Το όνομα Φεβρουάριος έχει Λατινική προέλευση. Προέρχεται από το ρήμα februare, που σημαίνει εξαγνίζω, καθαρίζω.
Ο μήνας Φεβρουάριος ήταν απ' τους Ρωμαίους αφιερωμένος στο Θεό του Άδη Φέβρουο και θεωρούνταν μήνας των νεκρών. Πίστευαν πως οτιδήποτε έχει σχέση με το θάνατο είναι μολυσμένο, επιδίωκαν να το καθαρίσουν, να το εξαγνίσουν με διάφορους τρόπους.
Ο Φεβρουάριος ήταν με το παλιότερο ημερολόγιο ο τελευταίος μήνας του έτους,(μετά τον 46 π.χ. έγινε ο 2ος κατά σειρά μήνας) κι οι άνθρωποι, σύμφωνα με τις τότε αντιλήψεις, έπρεπε να μπουν στον καινούριο χρόνο καθαροί και αμόλυντοι.
Ίσως τα «Τρυφούνια» αναπαριστούσαν τους νεκρούς που εμφανιζόντουσαν πάνω στην γη και κατόπιν εξαφανίζονταν, δίνοντας την θέση τους στην ζωή με την έναρξη του νέου βλαστικού κύκλου.
Υ.Γ. Προσπάθησα με τα παραπάνω να καταγράψω για πρώτη φορά το συγκεκριμένο δρώμενο, σίγουρα υπάρχουν ατέλειες και κάποια κενά. Παρακαλώ λοιπόν εάν γνωρίζετε κάτι παραπάνω, ρωτήστε και τους παλιότερους, και βοηθήστε να καταγραφεί εμπλουτίζοντας και με άλλα στοιχεία που εγώ δεν γνωρίζω ή μου διαφεύγουν.
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου